کارگردان نمایش عروسکی «درخت گیلاس» با اشاره به اجرای این نمایش با مضمون مفاهیم عاشورایی گفت: این اثر با هدف تقویت تفکر انتقادی در کودکان و آشنایی آنان با مفهوم ایستادگی در برابر ظلم تولید شده است.
به گزارش روابط عمومی موسسه سوره مهر به نقل از ایرنا، نمایش عروسکی «درخت گیلاس» به نویسندگی شراره طیار و محمدحسین حبیبی و کارگردانی شراره طیار با اقتباس از کتاب محبوب «چرا؟ چرا؟ چرا؟» نوشته کلر ژوبرت تولید شده است و این روزها به مناسبت ماه محرم و ایام سوگواری شهادت امام حسین (ع) و یاران با وفای ایشان در تالار هنر به روی صحنه می‌رود.
این اثر که با نگاهی به مفاهیم ایستادگی در برابر ظلم، پرسشگری و تفکر انتقادی برای مخاطبان کودک و نوجوان تولید شده، برای سومین سال متوالی در ایام محرم اجرا می‌شود. به همین مناسبت با شراره طیار درباره شکل‌گیری این نمایش و رویکردهای تربیتی و نمایشی آن گفت‌وگو کردیم که در ادامه می‌آید.
چگونگی شکل‌گیری نمایش «درخت گیلاس»
طیار درباره چگونگی شکل‌گیری نمایش «درخت گیلاس» به خبرنگار ایرنا گفت: با توجه به اینکه در حوزه فلسفه برای کودکان پژوهش و فعالیت می‌کنم، تقویت تفکر انتقادی آنان برایم اهمیت بسیار زیادی دارد. معمولاً در همه نمایش‌هایی که تولید می‌کنم سعی دارم سه نوع تفکر؛ خلاق، مراقبتی و انتقادی را در نظر بگیرم و بتوانم مشخص کنم که هر نمایش در کدام بخش به کودکان کمک می‌کند و کدام مهارت آنان را تقویت می‌کند.
وی گفت: با همین نگاه، کتاب‌های زیادی می‌خوانم و قصه‌های زیادی می‌شنوم، به صورت طبیعی جذب کتاب‌ها و داستان‌هایی می‌شوم که با چنین هدفی نوشته شده‌اند. معمولاً نویسندگان این آثار در حوزه اخلاق و تربیت داستان می‌نویسند. فارغ از جنبه‌های مذهبی، همیشه دوست دارم اثری تولید کنم که برای همه کودکان دنیا قابل فهم باشد و مفهومی جهان شمول داشته باشد.
این نویسنده و کارگردان افزود: کتاب «چرا؟ چرا؟ چرا؟» یکی از کتاب‌هایی بود که در کلاس‌های «فلسفه برای کودک» با کودکان می‌خواندم و بعد درباره موضوع آن گفت‌وگو می‌کردیم. این کتاب موضوع‌های بسیار مهمی همچون ایستادگی در برابر پذیرش بی‌چون‌وچرای مسائل دارد. کتاب به کودکان یاد می‌دهد که هر حرفی را بدون فکر نپذیرند و درباره آن تأمل کنند.
طیار بیان کرد: این کتاب سال‌ها یکی از بخش‌های جدانشدنی کلاس‌هایم بود تا اینکه با توجه به شرایطی که امروز در ایران و سراسر جهان وجود دارد و حجم اطلاعاتی که به کودکان می‌رسد، احساس کردم اهمیت این موضوع بیشتر شده است. کودکان امروز دائماً در معرض اطلاعات مختلف قرار دارند و مدام با این پرسش روبه‌رو هستند که آیا باید چیزی را بپذیرند یا خیر؟. به همین دلیل فکر می‌کنم آموزش روش تحقیق و پرسشگری برای نسل جدید اهمیت فراوانی دارد.
وی اظهار کرد: با همین دو هدف حدود دو سال پیش تولید این نمایش را آغاز کردیم. جالب اینجاست که همزمان پیشنهادی از سوی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان مطرح شد و از ما خواستند اثری مناسبتی تولید کنیم. من گفتم اتفاقاً موضوعی که روی آن کار می‌کنم می‌تواند مناسبتی‌ترین موضوع ممکن باشد؛ چون می‌خواهم درباره زورگویی، ظلم و ایستادگی در برابر آن کار کنم.
کارگردان نمایش «درخت گیلاس» گفت: وقتی کتاب را معرفی کردم، این پیشنهاد مطرح شد که چرا همین اثر را با توجه به مفاهیم عاشورایی اجرا نکنیم. به نظرم این ارتباط کاملاً طبیعی بود و به همین دلیل نمایش را برای ایام محرم تولید کردیم و نخستین بار در همین ایام روی صحنه بردیم. خوشبختانه بازخوردهای بسیار خوبی هم دریافت کردیم.
پیوند داستان نمایش با مفاهیم عاشورا
طیار درباره پیوند داستان نمایش «درخت گیلاس» با مفاهیم عاشورا بیان کرد: اصل کتاب داستان ساده‌ای دارد. قصه درباره یک درخت گیلاس است که چند پرنده در آن زندگی می‌کنند و یک دارکوب زورگو آنها را آزار می‌دهد. در ادامه بلبلی به جمع پرندگان اضافه می‌شود و از آنها می‌پرسد چرا همیشه فقط می‌گویید «چشم»؟ چرا سوال نمی‌کنید؟ چرا نمی‌پرسید که چرا باید این کار را انجام بدهیم؟
وی گفت: در نتیجه پرندگان به جای اینکه همیشه بگویند «چشم»، شروع می‌کنند به گفتن «چرا؟» و همین پرسشگری آنها را به سمت ایستادگی در برابر زورگویی می‌برد اما برای تبدیل این قصه به نمایش، به شخصیت‌پردازی و گسترش روایت نیاز داشتیم. به همین دلیل داستان را با یک موقعیت تازه آغاز کردیم. در نمایش، دختر بچه‌ای صدای تعزیه را از بیرون خانه می‌شنود و از پدرش می‌پرسد این صدا چیست؟. پدر برای او توضیح می‌دهد که این صدا مربوط به تعزیه و روایت رشادت‌های امام حسین(ع) است.
این کارگردان افزود: دختر می‌پرسد چرا امام حسین(ع) تا این اندازه اهمیت دارد و پدر پاسخ می‌دهد چون ایشان در برابر ظلم و زورگویی ایستادگی کردند. بعد برای توضیح بیشتر، قصه درخت گیلاس را برای دختر تعریف می‌کند.
طراحی شخصیت‌ها و نمادها در نمایش
طیار درباره طراحی شخصیت‌ها و نمادهای نمایش «درخت گیلاس» اظهارداشت: از آنجا که ما در حال تولید یک اثر نمایشی بودیم، نیاز داشتیم شخصیت‌ها عمق بیشتری پیدا کنند. محمدحسین حبیبی در بخش نویسندگی و مشاوره‌های مذهبی کنار ما بود و کمک کرد برخی شخصیت‌ها و ویژگی‌هایشان با مفاهیم عاشورایی پیوند بخورند. برای مثال ما به شخصیت‌هایی نیاز داشتیم که پیرو باشند، شجاع باشند یا بتوانند دیگران را همراه کنند. همچنین می‌خواستیم برخی مفاهیم مذهبی به شکل غیرمستقیم در اثر حضور داشته باشند.
وی گفت: از طرف دیگر، در نمایش اشاره‌ای هم به داستان سیمرغ و اتحاد پرندگان وجود دارد چون در این قصه اتحاد نقش مهمی دارد، از این نماد استفاده کردیم حتی در بخش پایانی انیمیشن نمایش، زمانی که پرندگان علیه دارکوب قیام می‌کنند، ترکیب آنها شکل سیمرغ را تداعی می‌کند.
کارگردان نمایش عروسکی «درخت گیلاس» افزود: همچنین شخصیت بلبل از نمادهای موجود در عَلَم‌های عزاداری الهام گرفته شده است. اگر پوستر نمایش را ببینید، متوجه می‌شوید که همان پرنده آشنا که در طراحی‌های مرتبط با محرم دیده می‌شود، در پوستر ما نیز حضور دارد.
طیار بیان کرد: در نمایش، بلبل به پرندگان می‌گوید من در جایی زندگی می‌کنم که هیچ کس به دیگری زور نمی‌گوید و هر کس مسئول کار خودش است. این گزاره، اشاره‌ای نمادین به همان مفاهیم عاشورایی دارد. در پایان نیز زمانی که پرندگان راه خود را پیدا می‌کنند، بلبل به آنها می‌گوید دیگر نیازی به من ندارید، شما خودتان می‌دانید چه باید بکنید. سپس پرواز می‌کند و در پایان روی عَلَم می‌نشیند.
وی درباره اشاره مستقیم نمایش «درخت گیلاس» به موضوع عاشورا اظهارداشت: در پایان نمایش، دختر از پدرش می‌پرسد اگر پرنده‌ها توانستند متحد شوند، چرا امام حسین(ع) به جنگ رفت؟ چرا ایشان شهید شد؟ پدر در پاسخ توضیح می‌دهد که گاهی انسان برای رسیدن به یک هدف و دفاع از حقیقت ناچار است هزینه بدهد و حتی وارد میدان نبرد شود. این بخش یکی از نقاطی است که به صورت مستقیم به مفاهیم عاشورایی اشاره می‌کند.
تفاوت نمایش «درخت گیلاس» با اجرای دو سال گذشته
کارگردان نمایش عروسکی «درخت گیلاس» با اشاره به تفاوت اجرای این نمایش نسبت به دو سال گذشته گفت: هر نمایشی در طول زمان تغییر می‌کند، هر بار که آن را اجرا می‌کنیم، براساس بازخورد مخاطبان بخشی از دیالوگ‌ها را کم یا زیاد می‌کنیم.
طیار افزود: دو سال است که این نمایش را در ایام محرم اجرا می‌کنیم و با خانواده‌هایی از دیدگاه‌های مختلف روبه‌رو شده‌ایم. برخی از آنان درباره نحوه طرح مفاهیم مذهبی برای کودکان سوال دارند حتی گاهی این پرسش مطرح می‌شود که آیا اساساً درست است درباره شهادت یا کشته شدن شخصیت‌ها با کودکان صحبت کنیم یا خیر؟
وی بیان کرد: این اختلاف دیدگاه‌ها باعث شده هر سال متن را بازبینی کنیم. امسال هم با توجه به شرایط جدید و تجربه‌هایی که کودکان از مفهوم زورگویی و جنگ داشته‌اند، طبیعی است که برخی جملات و دیالوگ‌ها تغییر کند اما این تغییرات در حد بازنویسی‌های جزئی است و ساختار کلی داستان همان چیزی است که از ابتدا بوده است.
کارگردان نمایش عروسکی «درخت گیلاس» درباره انتظار از مخاطبان در دور جدید نمایش اظهار کرد: اجرای دوره جدید نمایش از ۲۶ خردادماه آغاز شد. معمولاً بعد از پایان اجراها با کودکان گفت‌وگو می‌کنیم و از آنان سوال می‌پرسیم تا ببینیم نمایش چه تأثیری روی آنان گذاشته است. به همین دلیل فکر می‌کنم بعد از چند اجرا بهتر بتوانم درباره تفاوت مخاطبان امسال با سال‌های گذشته صحبت کنم. امیدوارم مثل سال‌های گذشته ارتباط خوبی با کودکان و خانواده‌ها برقرار شود.
به گزارش ایرنا، نمایش عروسکی «درخت گیلاس» از ۲۶ خردادماه هر روز ساعت ۱۸:۱۵ در تالار هنر میزبان مخاطبان کودک و نوجوان است، این نمایش که به سفارش خانه نمایش امید حوزه هنری کودک و نوجوان بازتولید شده، تلاش دارد با بیانی تمثیلی و متناسب با جهان ذهنی کودکان، مفاهیمی همچون آزادگی، ایستادگی در برابر ظلم و ظلم‌ستیزی را برای آنان روایت کند.
«درخت گیلاس» کودکان را به پرسشگری دعوت می‌کند
داستان این اثر از کتاب «چرا؟ چرا؟ چرا؟» منتشر شده توسط انتشارات مهرک الهام گرفته است؛ کتابی که با زبانی ساده و داستانی، مفاهیم مرتبط با واقعه عاشورا و سیره امام حسین (ع) را برای کودکان بیان می‌کند. این نمایش نیز با بهره‌گیری از فضایی نمادین و شاعرانه، تلاش می‌کند همین مفاهیم را در قالب داستانی نمایشی و قابل لمس برای مخاطبان کودک و نوجوان ارائه دهد.
در خلاصه داستان «درخت گیلاس» آمده است: قصه درختی زیبا که آشیانه پرنده‌هاست اما حضور یک دارکوب زورگو آرامش آنها را بر هم زده است. تا اینکه روزی بلبلی از راه می‌رسد و به پرنده‌ها کمک می‌کند تا در برابر زورگویی بایستند و از خانه خود دفاع کنند.
این نمایش پیش از این با تولید کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان روی صحنه رفته و با استقبال مخاطبان روبه‌رو شده بود و اکنون به مناسبت ماه محرم با اجرایی تازه در تالار هنر، سالن تخصصی تئاتر کودک و نوجوان، میزبان مخاطبان است.
فهیمه باروتچی، امیرحسین انصافی، شراره طیار و امیرمحمد انصافی در مقام بازی‌ساز در آن حضور دارند. عمار تفتی روایت این نمایش را بر عهده دارد و پریا طیار نیز با صدای خود در آن همراهی می‌کند.
در این اثر نمایشی، زهرا نصراله و بهرام هدایت به عنوان دستیاران کارگردان حضور داشته‌اند و امیرحسین انصافی نیز ترانه‌ها و موسیقی نمایش را ساخته است. طراحی صحنه و عروسک‌های نمایش را محمدرضا بحرالعلومی انجام داده و حسن مهدوی بخش انیمیشن اثر را بر عهده داشته است. نازنین یزدانی طراح پوستر، محمدرضا شاملوفرد طراح نور و امید انصاری مجری طرح این نمایش هستند. همچنین عکاسی اثر توسط اختر تاجیک و زهرا نصراله انجام شده است.
