فرهیختگان: در دنیای امروز، بازیها دیگر تنها سرگرمی نیستند، بلکه به قسمتی از زندگی ما تبدیل شدهاند، آنها ابزارهای پیچیدهای هستند که میتوانند در انتقال مفاهیم فرهنگی، تربیتی و حتی هویتی نقش ایفا کنند.
در ایران، صنعت بازیسازی بهویژه در حوزه بازیهای کودکانه و نوجوانانه، هنوز نتوانسته است به جایگاه بایسته خود برسد. درحالیکه اکثر بازیهای موجود در بازار یا تقلیدی از نمونههای خارجی هستند یا فاقد محتوای فرهنگی غنی، رویدادهایی چون بازیستا تلاش میکنند تا این خلأ را پر کنند و به طراحی بازیهایی بپردازند که نهتنها سرگرمکننده باشند، بلکه محتوای ایرانی و اسلامی را نیز در خود جای دهند. رویداد «بازیستا» بهعنوان یک فضای آموزشی و پرورشی برای نوجوانان کشور، محلی برای بروز خلاقیتهای نو و توانمندیهای بالقوه آنها فراهم کرده است. برنامهای که به همت حوزه هنری کودکونوجوان و با مشارکت ستاد فناوریهای نرم و فرهنگی معاونت علمی و فناوری ریاستجمهوری برگزار شده و در واقع از نخستین حرکتها در حوزه آموزش بازینامهنویسی برای نوجوانان یاد میشود. در این رویداد ایدههای ساخت بازی توسط بچهها با حمایت حوزه هنری ساخته شد و طی دو روز اختتامیه ایدهها ارائه و برگزیدگان معرفی شدند. اما پرسش اصلی اینجاست: آیا در شرایطی که کودکان و نوجوانان ما بیشتر در فضای مجازی غرق شدهاند، بازیهای فیزیکی و رومیزی میتوانند جذابیت خود را حفظ کنند؟ و مهمتر از آن، آیا صنعت بازیسازی ایران میتواند به رقیب جدی برای بازیهای جهانی تبدیل شود؟ نکته مهم این است که تولید بازیهایی که نهتنها سرگرمکننده، بلکه فرهنگی و تربیتی باشند، یک ایده آرمانی است، اما چالشهای زیرساختی، کمبود منابع مالی و نیاز به آموزشوپرورش نیروهای متخصص در این حوزه، همچنان بهعنوان موانع بزرگ در برابر این حرکت ایستادهاند.
اگر این قبیل رویدادها به موفقیت برسند، میتوان امیدوار بود صنعت بازیسازی ایرانی به مرحلهای برسد که نهتنها در داخل کشور، بلکه در سطح جهانی نیز شناخته شود. بااینحال باید دید آیا این حرکتها قادر به ایجاد تغییرات ملموس و پایدار در عرصه بازیسازی خواهند بود یا همچنان با همان چالشهای قدیمی دستوپنجه نرم خواهند کرد.
توجه به بازیهای ایرانی و تأثیر آن بر هویت فرهنگی
علی جانباز، رئیس حوزه هنری کودکونوجوان که از متولیان برگزاری این رویداد ملی در کشور است، در گفتوگو با «فرهیختگان» از دغدغهمندیهای موجود در عرصه بازیهای کودکانه در کشور و چالشهایی که در این زمینه وجود دارد، سخن گفت: «در دنیای امروز، کشور ما در زمینه سرگرمی و بازیها با چالشهای بزرگی روبهروست. متأسفانه ما در گذشته سرمایهگذاری کافی بر طرحهای داخلی در حوزه بازیهای کودکانه نداشتیم و بسیاری از اسباببازیها و بازیهای موجود در بازار یا اقتباسشده از نمونههای خارجی بودند، یا فاقد عمق فرهنگی لازم بود. اما نکته مهم این است که بازی رومیزی از آن دسته از سرگرمیهاست که برای ما چالشبرانگیز است. بازی رومیزی یا اتاقفرار و بازیهای محیطی برای ما میتواند یک چرخش تحولآفرین باشد، چون در کشور زیر ساختش را داریم، در حوزه گرافیک و تصویرسازی در کشور و جهان غنی هستیم، در حوزه چاپ و بستهبندی کشور ما جزء خوبهای منطقه و جهان است.» وی بر اهمیت توجه به هویت فرهنگی ایران در طراحی بازیها تأکید و اضافه کرد: «در دهه اخیر، با تلاشهای بیوقفه، شاهد تحولاتی در این زمینه بودهایم. امروز بازیهای ایرانی با محوریت عناصر فرهنگی، دینی و اقلیمی ایران طراحی میشوند و این تحولی است که در قالب رویدادهایی مانند بازیستا قابلمشاهده است.»
نقش بازی در تربیت و رشد شناختی
جانباز به تأثیرات بازیها بر تربیت کودکان و نوجوانان اشاره و تأکید کرد: «بازیها ابزارهایی قدرتمند در آموزش و تربیت کودکان و نوجوانان هستند. علاوه بر آموزش مفاهیم مختلف، بازیها در تقویت مهارتهای شناختی و روانشناختی نیز نقش بسزایی دارند. وقتی از بازیهای فیزیکی مانند بازیهای رومیزی صحبت میکنیم باید بدانیم این بازیها به رشد اجتماعی، تقویت مهارتهای ارتباطی و حتی پرورش کارکردهای اجرایی مغز کمک میکنند.»
تجلی هنر در طراحی بازیها
علی جانباز در ادامه بر اهمیت ترکیب هنرهای مختلف در صنعت بازیسازی تأکید و تصریح کرد: «بازیها بهعنوان یک اثر هنری میتوانند چندین هنر مختلف را در خود جای دهند، بهعنوانمثال طراحی گرافیک، تصویرسازی، نویسندگی و حتی موسیقی، همگی در فرایند تولید یک بازی ویدئویی یا رومیزی نقش دارند. این ویژگیها باعث میشود صنعت بازیسازی بهعنوان یک صنعت چندوجهی شناخته شود که نهتنها به لحاظ هنری بلکه به لحاظ فرهنگی نیز اهمیت دارد.»
ایران در عرصه جهانی بازیسازی چه میکند؟
جانباز درمورد چشمانداز جهانی صنعت بازیسازی نیز گفت: «کشورهای منطقه مانند ترکیه و کشورهای حاشیه خلیجفارس توانستهاند در این عرصه پیشرفتهای چشمگیری داشته باشند ما نیز با تبادل فرهنگی و هنری با این کشورها میتوانیم در زمینه بازیسازی رشد چشمگیری داشته باشیم. در واقع با توجه به پتانسیلهای فرهنگی و هنری کشور میتوانیم نقش مهمی در تولید بازیهای با محتوای فرهنگی ایرانی و اسلامی ایفا کنیم.»
حمایت از طراحان بازی و نقش مربیان در این فرایند
علی جانباز در بخش دیگری از صحبتهای خود به حمایت از طراحان جوان و نوجوان بازیهای کودکانه اشاره کرد و گفت: «یکی از نقاط قوت رویدادهایی مانند بازیستا این است که زمینه را برای شناسایی و حمایت از طراحان بازیهای نوآورانه فراهم میکند. بسیاری از این طراحان کودکونوجوان، با ذوق و ابتکار خود، بازیهایی طراحی میکنند که نهتنها سرگرمکنندهاند، بلکه مفاهیم فرهنگی و آموزشی غنی دارند.» وی همچنین با تأکید بر نقش مربیان و مشاوران در فرایند طراحی بازیها گفت: «اینکه یک مربی بتواند با شجاعت و دلسوزی به نوجوانان و جوانان کمک کند تا ایدههای خود را به واقعیت تبدیل کنند، امری بسیار مهم است. مربیان باید توانایی هدایت و اصلاح طرحها را داشته باشند و این فرایند باید بهگونهای باشد که طراحان جوان بتوانند اشتباهاتشان را تصحیح کنند و به بهترین نسخه از بازی خود برسند.»
وی تأکید کرد: «ما اینجا اختتامیه برگزار نکردهایم تا کار پایان یافته باشد، بلکه باید این موضوع را جدی بگیریم. اگر روی موضوع بازی و سرگرمی جدی کار شود، میتوان اثرات مهم و چشمگیری ایجاد کرد. همه باید دستبهدست هم دهیم تا مسئله سرگرمی در ایران حل شود.»
چالشها و فرصتها در مسیر بازیسازی ایران
رئیس حوزه هنری کودکونوجوان به چالشهای پیش روی صنعت بازیسازی در ایران اشاره کرد و ادامه داد: «چالشهای بزرگی مانند کمبود منابع مالی و نبود زیرساختهای مناسب در این صنعت وجود دارند اما با توجه به استعدادهای موجود در کشور و همچنین حمایتهایی که از سوی نهادهای مختلف مانند حوزه هنری و بنیادهای فرهنگی انجام میشود، میتوانیم به آینده صنعت بازیسازی در ایران امیدوار باشیم.» جانباز همچنین بر اهمیت همکاری بین سازمانها و نهادهای مختلف در این عرصه تأکید کرد و افزود: «اگر دستبهدست هم بدهیم، میتوانیم صنعت بازیسازی در ایران را به یک صنعت پیشرفته و رقابتی تبدیل کنیم که نهتنها در سطح منطقه، بلکه در سطح جهانی نیز شناخته شده باشد.» علی جانباز با بیان اینکه ایران دارای پتانسیلهای فرهنگی و هنری بسیاری است که میتواند در صنعت بازیسازی مورد بهرهبرداری قرار گیرد، اظهار امیدواری کرد که این رویداد تنها آغاز یک مسیر طولانی باشد و در آینده شاهد موفقیتهای بیشتری در این زمینه باشیم؛ چراکه به اعتقاد او بازیها نهتنها سرگرمکننده هستند، بلکه میتوانند ابزاری مؤثر برای آموزش و تربیت نسل آینده باشند.
