در روزهایی که جنگ، ناامنی و التهاب اجتماعی بسیاری از فعالیتهای فرهنگی و هنری را به تعطیلی کشاند، برخی مجموعههای هنری تلاش کردند صحنه را ترک نکنند؛ حتی اگر این صحنه دیگر سالنهای رسمی تئاتر نبود و به میدانها، تجمعات مردمی و اجراهای خیابانی منتقل میشد.
به گزارش روابط عمومی موسسه سوره امید، خانه نمایش سوره امید یکی از مجموعههایی بود که در ایام جنگ رمضان، فعالیت خود را صرفاً به اجراهای رسمی محدود نکرد و تلاش کرد با استفاده از ظرفیت تئاتر خیابانی، عروسکهای نمایشی، تولید نمایشنامه و اجرای آثار مناسبتی، ارتباط خود را با کودکان و خانوادهها حفظ کند. از حضور عروسکهای اقوام در میدان انقلاب تا تولید نمایشنامههایی برای اجرا در تجمعات شبانه و همچنین برنامهریزی برای اجرای نمایش «آرزوی بزرگ» با محوریت خلیج فارس، بخشی از اقداماتی است که این مجموعه در ماههای اخیر دنبال کرده است.مرتضی اسدیمرام، مدیر خانه نمایش سوره امید، در گفتوگو با ما از تجربه فعالیت در ایام جنگ، چالشهای تئاتر کودک، رقابت با فضای مجازی، بحران زیرساختهای فرهنگی و برنامههای آینده این مجموعه برای تولید آثار کودک و نوجوان سخن گفته است.
ابتکارات فرهنگی در میانه بحرانمرتضی اسدیمرام، مدیر خانه نمایش سوره امید، درباره اقدامات این مجموعه در ایام جنگ رمضان و چالشهای تئاتر کودک در این شرایط میگوید:«در ابتدای جنگ، چندین نمایش و پروژه در دست داشتیم که به دلیل آغاز بحران، مجبور به تعطیل کردن آنها شدیم.
اما خیلی زود پس از چند روز، تصمیم گرفتیم با تئاترهای خیابانی و در تجمعات عمومی، دوباره ارتباط خود را با مخاطبان برقرار کنیم. این برنامهها تا دهه کرامت ادامه یافت و برخی از این اجراها هنوز در تعدادی از استانها در حال برگزاری است.»
مرتضی اسدیمرام همچنین از تولید نمایشنامهها و مشارکت با نویسندگان حرفهای سخن گفت و افزود:«در این ایام، با همکاری سید حسین فداییحسین، تعداد قابل توجهی نمایشنامه تولید شد که به صورت رایگان در اختیار گروههای نمایشی سراسر کشور قرار گرفت. این نمایشنامهها به گونهای طراحی شده بودند که میشد در تجمعات شبانه اجرا شوند و برای بچهها مفید واقع شوند.»او تأکید میکند:«همچنین بخش دیگری از فعالیتهای ما، ساخت عروسکهای اقوام مختلف بود. این عروسکها، شخصیتهای عربی، عراقی و یمنی و همچنین اقوام ایرانی را به نمایش میگذارند و به طور مستمر در میادین عمومی، به خصوص در میدان انقلاب، حضور دارند و با بچهها ارتباط برقرار میکنند. هدف این است که فضای مناسبتری برای کودکان ایجاد کنیم و آنها را از فضای بزرگسالانه جدا کنیم.»
نمایش «آرزوی بزرگ» و برنامههای ویژه به مناسبت روز ملی خلیج فارس
مرتضی اسدیمرام درباره نمایش «آرزوی بزرگ» که از ۱۶ اردیبهشت در تالار هنر به روی صحنه میرود، میگوید:«این نمایش، که داستان یک ملوان و دخترش را روایت میکند، به موضوعات تاریخی خلیج فارس، استعمار و استقامت در این منطقه پرداخته است. به مناسبت روز ملی خلیج فارس، امکان رزرو بلیت رایگان برای این نمایش فراهم شد. همچنین بلیتهای رایگان به خانوادههای نیروهای دریایی و کودکانی که در هتلها اقامت دارند و خانههایشان تخریب شده، اهدا شد.»او ادامه میدهد:ـ«این اقدام با هدف تشویق کودکان و خانوادهها به تماشای نمایش و به خصوص برای بچههایی که از نظر اقتصادی شرایط مناسبی ندارند، صورت گرفت.»
رقابت با فضای مجازی و جذب مخاطب کودک در دوران جنگ
مدیر خانه نمایش سوره امید درباره چالشهای تئاتر کودک در دوران جنگ و رقابت با فضای مجازی و سرگرمیهای دیجیتال میگوید:«به دلیل آغاز جنگ، تمام تئاترهای کشور تعطیل شد، اما به محض آغاز آرامش، تئاترهای کانون پرورش فکری و تالار هنر شروع به اجرا کردند. در خانه نمایش سوره امید، ما نیز تصمیم گرفتیم تا پخش تراکتها و استفاده از فضای مجازی را در دستور کار قرار دهیم. بهویژه از ظرفیتهایی مانند سامانه پیامکی تیوال، گیشه، و شبکه پویا برای تبلیغ نمایشها استفاده کردیم. خوشبختانه پیش از جنگ همکاری خوبی با شبکه پویا داشتیم و این همکاری بهتازگی در برنامههای جدید این شبکه ادامه پیدا کرده است.»مرتضی اسدیمرام ادامه داد:«با استفاده از این ابزارها و ظرفیتها، سعی کردیم تا خانوادهها از طریق تبلیغات مجازی و پخش تراکتها در تجمعات عمومی مطلع شوند که این اجراها در حال برگزاری است. هدف ما این است که با فعالسازی تمامی ظرفیتهای موجود، کودکان و خانوادهها را به دیدن این نمایش ها تشویق کنیم و آنها بتوانند از این فرصت بهرهمند شوند.»
تئاتر کودک هنوز یک تجربه زنده و بیرقیب استاسدیمرام در پاسخ به این پرسش که آیا تئاتر کودک امروز توان رقابت با انیمیشن و پلتفرمهای آنلاین را دارد، میگوید:«اصلاً اینها دو مبحث جدا هستند. تئاتر بهواسطه زنده بودن، پویایی، قابلیت مشارکت و ویژگیهایی که دارد، همیشه مورد استقبال بوده است. گونههای مختلف تئاتر کودک، شیوهها و تکنیکهای متنوعی که در این حوزه وجود دارد، باعث شده تئاتر کودک هم در سراسر کشور و هم در جهان، مخاطب خودش را داشته باشد.»او با اشاره به ویژگیهای منحصربهفرد تئاتر کودک ادامه میدهد:«تئاتر هنری بسیار خلاق و پویاست و میتواند خودش را با شرایط جدید وفق دهد؛ مدام به دنبال راههای تازه برای ارتباط با مخاطب میگردد و مسیرهای جدیدی را کشف میکند. به همین دلیل همیشه مورد استقبال بوده و کودکان همواره تئاتر کودک را دوست داشتهاند. این هنر، یک رسانه قدرتمند است که توانسته ارتباط خود را با مخاطب حفظ کند.»
بحران زیرساخت؛ چالش جدی تئاتر کودک در ایران
مدیر خانه نمایش سوره امید در ادامه، مهمترین خلأ امروز تئاتر کودک و نوجوان در ایران را کمبود زیرساختهای تخصصی عنوان میکند و میگوید:«متأسفانه ما در کشور با خلأهای جدی مواجه هستیم؛ از جمله کمبود سالنهای تخصصی تئاتر کودک. در حالی که در بسیاری از کشورهای دنیا روی این حوزه سرمایهگذاری ویژه انجام میشود، ما در تهران شاید در مجموع سه یا چهار سالن تخصصی کودک داشته باشیم که همانها هم واقعاً استانداردهای کامل یک سالن کودک را ندارند.»اسدیمرام توضیح میدهد:«از اندازه صندلیها گرفته تا امکانات جانبی و فضایی که باید متناسب با کودک طراحی شده باشد، هنوز شرایط کاملاً مهیا نیست.
این در حالی است که تهران پایتخت کشور است؛ وقتی این وضعیت را به کل کشور تعمیم بدهیم، میبینیم زیرساخت متناسب با جمعیت کودک ما وجود ندارد و تعداد صندلیهای تئاتر برای کودکان بسیار کم است. شاید یکی از بزرگترین معضلات امروز تئاتر کودک همین موضوع باشد.»
او در بخش دیگری از صحبتهایش، به مسئله اقتصاد تئاتر کودک اشاره کرده و میگوید:«بخش زیادی از سالنهای موجود دولتی هستند و به دلیل اینکه باید مردم بتوانند با قیمت مناسب تئاتر ببینند، نیازمند یارانه هستند.
در تئاتر بزرگسال ممکن است یک نفر به تنهایی برای دیدن نمایش هزینه کند، اما در تئاتر کودک معمولاً کل خانواده باید همراه کودک بیایند و یک خانواده چهار نفره باید هزینه بلیت پرداخت کند.»او ادامه میدهد:«در شرایط اقتصادی فعلی، تئاتر کودک بیش از گذشته نیازمند یارانه و حمایت دولتی است و باید سرمایهگذاری بیشتری روی آن صورت بگیرد تا بتواند در سبد مصرف فرهنگی خانوادهها قرار بگیرد. در حال حاضر مسئله اصلی ما بیشتر همین موضوع زیرساخت و حمایت اقتصادی است.»مرتضی اسدیمرام تأکید میکند:«در دورههای مختلف، ابزارها و هنرهای جدیدی وارد میدان شدهاند؛ از فیلم سینمایی گرفته تا رسانههای دیجیتال، اما تئاتر تا زمانی که پویایی، زنده بودن و حرکت خودش را حفظ کند، همچنان مخاطبش را خواهد داشت.»
تمرکز ویژه بر تئاتر نوجوان و تولید آثار هویتی در سال جدید
اسدیمرام درباره برنامههای این مجموعه برای سال جدید میگوید:«واقعیت این است که شورای تئاتر کودک و نوجوان از زمان آغاز جنگ عملاً تعطیل شد و فعالیتها محدود به همان اقداماتی بود که پیشتر اشاره کردم. اما اکنون برای سال جدید برنامهریزی جدی انجام دادهایم و در حوزه تئاتر کودک و نوجوان نگاه ویژهای داریم.»او با اشاره به کمبود توجه به تئاتر نوجوان در کشور ادامه میدهد:«متأسفانه تئاتر نوجوان در کشور عملاً متولی مشخصی ندارد. حتی کانون پرورش فکری نیز بیشتر بر تئاتر کودک و عروسکی متمرکز است و محصول شاخصی برای نوجوانان تولید نمیشود.
ما سال گذشته تلاش کردیم در این حوزه تجربههای جدیتری داشته باشیم؛ از جمله تولید نمایش «هیولاکش» به کارگردانی محمد جهانپا، نمایش «اسکارلت و آن شب بارانی» به کارگردانی امید نیاز در اصفهان و همچنین اجرای «اطربمو» برای نوجوانان در تالار حافظ به کارگردانی امیر مشهدیعباس.»اسدیمرام تأکید میکند:«تجربه سال گذشته نشان داد اگر اثر خوب تولید شود، نوجوان از تئاتر استقبال میکند و برای دیدن آن میآید.
اگر برنامهریزی و سرمایهگذاری درستی صورت بگیرد، قطعاً بازخورد مناسب هم خواهد داشت. به همین دلیل امسال تمرکز ویژهای روی تئاتر نوجوان داریم و تلاش میکنیم آثار بیشتری در این حوزه تولید کنیم.» مدیر خانه نمایش سوره امید در بخش دیگری از سخنانش به برنامههای این مجموعه در حوزه تئاتر عروسکی اشاره کرده و میگوید:«با توجه به هزینه بالای ساخت عروسک، تصمیم گرفتهایم سرمایهگذاری ویژهای در حوزه تئاتر عروسکی داشته باشیم تا بتوانیم جریان جدیتری در تئاتر عروسکی کشور ایجاد کنیم و مسیر تولید را برای هنرمندان این حوزه تسهیل کنیم.» او با بیان اینکه تمام این برنامهها نیازمند پشتوانه محتوایی قوی است، خاطرنشان میکند:«ما بر تولید آثار ارزشی و دارای محتوای مناسب برای کودکان و نوجوانان تأکید داریم؛ آثاری که هم از نظر آموزشی و هم از نظر اخلاقی دارای کیفیت باشند.
به ویژه امسال که جنگ رمضان را پشت سر گذاشتیم، بخشی از انرژی ما قطعاً معطوف به موضوعاتی چون هویت ملی، ایراندوستی و وطندوستی خواهد بود.»اسدیمرام در پایان از برنامههای بینالمللی خانه نمایش سوره امید خبر داده و میگوید:«تمرکز ویژهای نیز بر موضوع میناب خواهیم داشت. آثاری با محوریت کودکان میناب در حال نگارش و آمادهسازی است و امیدواریم بهزودی وارد مرحله تمرین و تولید شوند تا بتوانیم آنها را در جشنوارهها و فستیوالهای بینالمللی ارائه کنیم. هدف ما این است که این نمایشها، زبان اعتراض و روایت مظلومیت این کودکان در سطح بینالمللی باشند.»
